Odpowiedź na interpelację w sprawie działań rządu w związku z zagrożeniem światowym terroryzmem

   Szanowny Panie Marszałku!. Nawiązując do pisma z dnia 10 grudnia 2001 r., o sygn. SPS-0202-202/01, przekazującego interpelację posła na Sejm RP pana Krzysztofa Jurgiela w sprawie działań rządu w związku z zagrożeniem światowym terroryzmem, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w porozumieniu z ministrem obrony narodowej, ministrem sprawiedliwości, ministrem spraw zagranicznych i szefem Urzędu Ochrony Państwa, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Polska aktywnie włączyła się w działania wspólnoty międzynarodowej mające na celu zwalczenie zjawiska terroryzmu. Wykorzystujemy tu zarówno fora międzynarodowe (przede wszystkim Sojusz Północnoatlantycki, Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizację Narodów Zjednoczonych), jak też kontakty dwustronne.

   Po 11 września 2001 r. Polska zadeklarowała poparcie dla tworzonej przez Stany Zjednoczone szerokiej koalicji antyterrorystcznej. Potwierdziliśmy też gotowość do zintensyfikowania współpracy dwustronnej z USA, m.in. we wszechstronnej wymianie informacji mogących mieć znaczenie w walce z terroryzmem oraz udzielania jakiejkolwiek innej pomocy w tej mierze.

   Reakcja NATO, w tym również Polski, na zamachy terrorystyczne z 11 września 2001 r. była zdecydowana i wyważona. Tego samego dnia NATO potępiło atak, zaznaczając w wydanym oświadczeniu, że USA mogą liczyć na swoich sojuszników w zakresie pomocy i wsparcia. 2 października 2001 r. sojusz wydał oświadczenie, w którym potwierdził, że wydarzenia z 11 września zostają uznane za napaść zbrojną. Tym samym był to pierwszy przypadek odwołania się przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego do procedury wynikającej z artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego, jak też uznania na płaszczyźnie prawa międzynarodowego ataku terrorystycznego za napaść zbrojną (agresję).

   Polska aktywnie uczestniczy w prowadzonych obecnie na forum NATO dyskusjach oraz pracach nad dokumentami i inicjatywami dotyczącymi m.in.: implikacji politycznych odwołania się w kontekście zamachów terrorystycznych do art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego oraz środków, które mają zwiększyć gotowość obronną Sojuszu wobec ataku terrorystycznego i rozwoju mechanizmów współpracy z państwami partnerskimi, Rosją, państwami Dialogu Śródziemnomorskiego, Unią Europejską. Sojusz Północnoatlantycki podjął również szereg konkretnych działań uzgadnianych na forum NATO, takich jak wysłanie sojuszniczych jednostek AWACS (Airborne Warning and Control System) do USA jako wsparcia systemu wczesnego ostrzegania.

   Rząd polski 22 listopada 2001 r. podjął decyzję o udziale polskich żołnierzy w operacji Enduring Freedom. Zgodnie z postanowieniem prezydenta RP polski kontyngent wojskowy może działać w Islamskim Państwie Afganistanu, Republice Tadżykistanu, Republice Uzbekistanu oraz na Morzu Arabskim i Oceanie Indyjskim. Kontyngent polski, działający w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2002 r., będzie składał się z 300 żołnierzy i będzie podporządkowany dowódcy Sił Sojuszniczych. W misji ma wziąć udział także polski okręt wsparcia logistycznego ˝Kontradmirał Xawery Czernicki˝.

   6 listopada 2001 r., z inicjatywy prezydenta RP, odbyła się Warszawska Konferencja Szefów Państw Europy Środkowej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej, poświęcona zwalczaniu terroryzmu. Obserwatorami byli przedstawiciele organizacji międzynarodowych (ONZ, NATO, UE, OBWE) oraz innych państw (m.in. USA, Rosji, Turcji, Białorusi). Podczas konferencji przyjęta została wspólna deklaracja potępiająca terroryzm, jak też plan działania w sprawie zwalczania terroryzmu. Konferencja warszawska podkreśliła wymiar i wysiłek regionalny działań podejmowanych w ramach szerokiej koalicji antyterrorystycznej.

   Polska aktywnie uczestniczy również w podejmowanych przez OBWE działaniach mających na celu przeciwdziałanie terroryzmowi. Plonem prac OBWE jest m.in. decyzja Rady Ministerialnej OBWE z Bukaresztu (5 grudnia 2001 r.) w sprawie zwalczania terroryzmu, jak też zorganizowana w dniach 3-14 grudnia 2001 r. w Biszkeku międzynarodowa konferencja OBWE poświęcona zapobieganiu i zwalczaniu terroryzmu. Podczas konferencji przyjęto deklarację oraz plan akcji przeciwko terroryzmowi.

   Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1373 (2001) z dnia 28 września 2001 r. wzywa państwa członkowskie do przystąpienia do konwencji antyterrorystycznych i ich protokołów. Podczas spotkania ministrów spraw zagranicznych OBWE w Bukareszcie na początku grudnia 2001 r. przyjęto dokument wzywający do przystąpienia do ww. konwencji i protokołów.

   Również na forach międzynarodowych reżimów kontrolnych Polska będzie dążyć do zacieśniania współpracy z innymi państwami w zakresie wymiany informacji, wprowadzania bardziej skutecznych mechanizmów weryfikacyjnych oraz formułowania zaleceń dotyczących obrotu uzbrojeniem i technologiami podwójnego zastosowania.

   Istotny związek ze zwalczaniem terroryzmu ma fakt, że od 26 października 2001 r. obowiązuje w Polsce ustawa dotycząca realizacji Konwencji o zakazie broni chemicznej. Ustawa nakłada obowiązek uzyskiwania odrębnych pozwoleń od ministra gospodarki, a w szczególnych wypadkach również od ministra obrony narodowej, na produkcję, wytwarzanie, przetwarzanie, zużycie, nabywanie, gromadzenie, przechowywanie, zbywanie, przekazywanie lub używanie środków wymienionych w wykazie nr 1 konwencji. Niestosowanie się do zapisów ww. ustawy podlega karze od roku do dziesięciu lat pozbawienia wolności. W kilku sytuacjach ustawa przewiduje przepadek technologii i towarów oraz środków płatniczych, nawet jeśli nie stanowiły własności sprawcy przestępstwa.

   Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynika, że podjęte zostały działania mające na celu ratyfikowanie i implementowanie Konwencji Narodów Zjednoczonych z 9 grudnia 1999 r. w sprawie zwalczania finansowania terroryzmu. Konwencja została wyłożona do podpisu od 10 stycznia 2000 r. do 31 grudnia 2001 r. Polska podpisała konwencję 4 października 2001 r. Należy zaznaczyć, że do wejścia jej w życie wymagana jest ratyfikacja przez co najmniej 22 państwa.

   Niezależnie od tego Polska ratyfikowała Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko narodowej przestępczości zorganizowanej z 12 grudnia 2000 r., której przepisy w dostatecznym stopniu umożliwiają zarówno ściganie sprawców aktów terrorystycznych, jak i współpracę międzynarodową w tym zakresie.

   Zaistniałe po dniu 11 września 2001 r. zagrożenie terroryzmem międzynarodowym nakazuje, obok działań organizacyjnych, uruchomienie stosownych mechanizmów prawnych, pozwalających na skuteczną walkę z tym zjawiskiem zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.

   W projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (redakcja z dnia 19 grudnia 2001 r.) zaproponowano dokonanie zmian w przepisach prawa karnego materialnego dotyczących przestępstw o charakterze terrorystycznym, a które generalnie polegają na zaostrzeniu odpowiedzialności karnej oraz wprowadzeniu nowych typów przestępstw.

   Proponuje się podwyższenie dolnego progu ustawowego zagrożenia do poziomu lat 3 pozbawienia wolności za przestępstwo umyślnego sprowadzenia katastrofy godzącej w bezpieczeństwo powszechne, stypizowane w art. 163 § 1 K.k., na skutek czego czyn ten, dotychczas zagrożony karą od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności, stanie się zbrodnią.

   W art. 166 § 1 K.k. określającym odpowiedzialność karną za przejęcie kontroli nad statkiem wodnym lub powietrznym rozszerza się zakres penalizacji o używanie przemocy i groźby bezprawnej oraz o ˝lądowe środki przewozu publicznego˝. Tę ostatnią zmianę proponuje się także w dyspozycji art. 167 § 1 K.k. przewidującym odpowiedzialność karną za umieszczenie na statku wodnym lub powietrznym urządzenia lub substancji zagrażającej bezpieczeństwu osób lub mienia w znacznych rozmiarach. Za przedmiotowy czyn proponuje się także podwyższenie sankcji w ten sposób, że dotychczasowa kara grożąca za to przestępstwo, od 3 miesięcy do 5 lat, będzie wynosiła od 6 miesięcy do 8 lat.

   W art. 165 § 1 K.k. dotyczącym sprowadzenia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach, podwyższa się ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności w granicach od 2 do 12 lat.

   Kwestię karalności za fałszywe alarmy i czyny związane z tworzeniem pozorów niebezpieczeństwa, nastawione na wywołanie paniki, proponuje się rozwiązać przez wprowadzenie nowego typu przestępstwa opisanego w art. 172a:

   § 1. ˝Kto zawiadamia inną osobę o bezpośrednim niebezpieczeństwie zdarzenia, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, wiedząc, że takie niebezpieczeństwo nie istnieje, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3˝,

   § 2. ˝Tej samej karze podlega, kto stwarza sytuację mającą wywołać u innej osoby przekonanie o istnieniu niebezpieczeństwa, o którym mowa w § 1, wiedząc, że takie niebezpieczeństwo nie istnieje˝.

   Obecnie w stosunku do sprawców fałszywych alarmów ma zastosowanie art. 66 Kodeksu wykroczeń przewidujący zagrożenie karą aresztu do 2 miesięcy, ograniczenia wolności lub grzywny za ˝powodowane złośliwością lub samowolą i mające na celu wywołania niepotrzebnych czynności, wprowadzenie w błąd instytucji użyteczności publicznej albo inny organ ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia˝. Tak więc obowiązujący stan prawny pozwala na stosowanie sankcji karnych wobec sprawców zakłóceń i strat materialnych powodowanych przez stwarzanie pozorów niebezpieczeństwa.

   W Biurze do spraw Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej utworzono stanowisko ds. monitorowania zjawiska terroryzmu zarówno w skali krajowej, jak i międzynarodowej.

   W listopadzie 2001 r. w ramach Grupy Zadaniowej ds. Przestępczości Zorganizowanej regionu Morza Bałtyckiego, w której pracach Polska aktywnie uczestniczy, przedstawiciel prezesa Rady Ministrów w tejże Grupie Zadaniowej, zwrócił się do aktualnie odpowiedzialnej za przewodnictwo Danii o pilne zwołanie posiedzenia pełnomocników szefów rządów państw regionu Morza Bałtyckiego, mającego na celu ocenę aktualnego zagrożenia terroryzmem i skoordynowanie przeciwdziałań prawno-karnych, w tym dokonanie przeglądu międzynarodowych instrumentów prawnych nakierowanych na zwalczanie terroryzmu oraz współpracę międzynarodową w sprawach karnych w regionie Morza Bałtyckiego.

   Jednocześnie została uaktywniona wymiana informacji pomiędzy krajami regionu Morza Bałtyckiego w ramach systemu bezpośredniej komunikacji Baltcom.

   Mając na uwadze, że skuteczność zwalczania terroryzmu zależy także od podjęcia działań zmierzających do uniemożliwienia finansowania aktów terrorystycznych, Biuro do spraw Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej nawiązało kontakty z Policją, Urzędem Ochrony Państwa, a przede wszystkim z generalnym inspektorem informacji finansowej, mające na celu rozpoznanie i ewentualne ściganie, dostępnymi instrumentami prawa, przypadków przestępnego przepływu środków finansowych należących do osób względnie organizacji mogących mieć związek z działaniami terrorystycznymi.

   Z informacji przekazanych przez Urząd Ochrony Państwa wynika, iż problem zwalczania terroryzmu traktowany jest jako jeden z priorytetowych kierunków pracy jednostek operacyjnych, analitycznych i śledczych UOP.

   Działania UOP w zakresie związanym z omawianym zjawiskiem ukierunkowane są przede wszystkim na identyfikowanie i rozpoznawanie wszelkich przejawów aktywności mogącej mieć związki z międzynarodowym terroryzmem, w tym ewentualnych sygnałów świadczących o planach bądź próbach podejmowania na terenie Polski wszelkiego rodzaju aktywności terrorystycznej, a także ujawnianie ewentualnych powiązań i kontaktów sprawców przestępstw z organizacjami bądź grupami stosującymi przemoc lub terror jako środek osiągania założonych celów.

   Skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom terrorystycznym stanowi istotny element współdziałania UOP z zagranicznymi służbami specjalnymi. Potrzeba konsolidacji wszystkich sił walczących ze światowym terroryzmem sprawiła, iż w ostatnich miesiącach stosunki UOP ze służbami specjalnymi innych państw nabrały większej dynamiki zarówno w zakresie bieżącej wymiany informacji, jak i współpracy na płaszczyźnie operacyjnej.

   Po wrześniowych zamachach terrorystycznych, w Urzędzie Ochrony Państwa dokonano kompleksowej oceny stanu bezpieczeństwa kraju. Mając na względzie podniesienie efektywności działania wszystkich służb państwowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo Polski w obliczu zagrożeń terrorystycznych, w UOP sformułowano szereg propozycji niezbędnych zmian organizacyjno-prawnych, służących zminimalizowaniu prawdopodobieństwa przeprowadzenia w naszym kraju zamachu terrorystycznego czy też organizowania na terenie RP przygotowań do takiego ataku, wymierzonego w obiekty na terenie innego państwa. Wnioski i propozycje UOP zostały przekazane, według właściwości, do Kolegium do spraw Służb Specjalnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Zagadnienia te staną się też przedmiotem dyskusji na jednym z najbliższych posiedzeń. Należy założyć, że, po ich pozytywnej ocenie przez Kolegium, w niedalekiej przyszłości będą rozpatrywane przez Sejm RP.

   Działania Policji związane z zagrożeniem terroryzmem polegają głównie na wzmożonej ochronie fizycznej placówek dyplomatycznych wszystkich państw NATO oraz Rosji, Izraela, Chin i państw muzułmańskich, a także obiektów ważnych dla funkcjonowania państwa. Przedsięwzięcia te zostały zintensyfikowane od momentu podjęcia interwencji militarnej w Afganistanie i po użyciu broni biologicznej w USA. Ważnym elementem wykonywanych zadań stało się prowadzenie intensywnego rozpoznania operacyjnego i ścisłego współdziałania z innymi służbami oraz w ramach międzynarodowej współpracy policyjnej. Dotychczasowa współpraca Policji z zagranicznymi formacjami policyjnymi i organizacjami międzynarodowymi jest sprawna i przebiega bez zakłóceń.

   Z informacji będących w posiadaniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że obecnie w Polsce nie występuje zagrożenie aktami terroryzmu, jak również organizowaniem odwetowych akcji związanych z planowanym wyjazdem polskich sił zbrojnych do Afganistanu.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Krzysztof Janik

   Warszawa, dnia 17 stycznia 2002 r.